ترجمة الأشعار و المصارع العربیة فی أشعار « حافظ » مع أوزانها

مقدمه:«شعر چون دیگر هنر های زیبا انگاره ای دارد که به یاری آن می توان غث و سمین آن را از یکدیگر بازشناخت و درست و ناهنجار را از همدیگر تمیز داد. این معیار را عروض و قافیه خوانده اند» (شناخت شعر،شاه حسینی،پیشگفتار)حقیر برآن شدم تا مصارع عربی دیوان حافظ را همراه با معنی و وزنشان گرد آوری نمایم. امید که علاقه مندان را بکار آید(تابستان 1376)

***************مصاریع عربی دیوان حافظ*****************

1) ألا یا إیُّها السّاقي أدِرْ کأساً وَناوِلْها.

مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (بحر هزج مثمن سالم)

هان ای ساقی جامی به گردش درآور و آن را [ به من] بده؛

2) مَتَی ما تَلْقَ مَنْ تَهْوَی دَعِ الدُّنیا وأهْْمِلْها.

مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (بحر هزج مثمن سالم)

هرگاه به دیدار آنکه خواهان اویی رسیدی(برسی) جهان را بدرود گوی و رها کن

3) هاتِ الصَبُوحَ هُبوا یا أَیُّها السُّکارا

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (بحر مضارع مثمن اخرب)

بیار جام شراب صبوحی را، هان از خواب برخیزید ای مستان

4) أَشْهَی لَنا وَأحْلَی مِنْ قُبْلِةِ العُذارا

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن ( بحر مضارع مثمن اخرب)

ما را خوشتر و شیرین تر از بوسه دوشیزگان

5) الصَّبوحَ الصّبوحَ یا أصحابُ

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مقصور)

شراب صبحگاهی شراب صبحگاهی ای یاران!

6) المُدامَ المدامَ یا أحْبابُ

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مقصور)

ای دوستان مدام شراب بیاورید شراب!

7) أفْتَتِحْ یا مُفَتِّحَ الأبوابِ

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدی مقصور)

بگشای ای گشاینده درها

8) سلامٌ فیه حَتی مَطلعِ الفَجرِ

مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل (بحرهزج مسدس مقصور)

سلام است و سلامت تا سپیده دمان

9) وَلَوْ آذَیْتَني بالهَجْرِ وَالحَجْرِ

مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل (بحر هزج مسدس مقصور)

واگر چه به هجران و حرمانم بیازاری

10) فَإنَّ الرِّبْحَ وَالخُسْرانَ فی التّجْرِ

مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل (بحر هزج مسدس مقصور)

همانا سود و زیان است در بازارگانی

11) بضَرْبِ سَیْفک قَتْلی حَیاتنا أبدا

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات (بحر مجتث مثمن مخبون مقصور)

کشته شدنم به زخم شمشیرت، خود زندگی جاودانه ماست

12) لأنَّ روحی قدْ طابَ أنْ یَکونَ فداکَ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات (بحر مجتث مثمن مخبون مقصور)

چرا که جان مرا خوش است که قربانی تو باشد

13) قِصَةُ العِشقِ لاانفِصامَ لَها

فاعلاتن مفاعلن فعلات ( بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

قصه ی عشق را هیچ بریدگی نیست

14) فُصِمَتْ ها هُنا لسانُ القالِ

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

درآنجا زبان گفتار، بریده است

15) ما لِسَلْمی و مَنْ بِذی سَلَمٍ

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

سلمی و یاران «ذی سلم» را چه افتاده است؟

16) أیْنَ جَیْرانُنا و کَیْفَ الحالُ

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

کجایند همسایگان ما و چون است حال

17) عَفَتِ الدارُ بَعْدَ عافِیةٍ

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

فرسود و فرو ریخت خانه از پس آبادانی

18) فَاسْألوا حالها عن الاَطْلال

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

اینک احوالش را از ویرانه ها بپرسید

19) فی جمالِ الکمالِ نِلْت مُنی

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

درجمال کمال، به نهایت آرزو رسیدی

20) صَرَفَ اللّهُ عَنْک عَیْنَ کمال

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

خدای چشم بد از تو دور کناد

21) یا بَریدَ الحِمی حَماکَ اللّه

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

ای قاصد کوی دوست، خدایت در زینهار دارد

22) مَرحبا مرحبا تَعال تَعال

فاعلاتن مفاعلن فعلات (بحر خفیف مسدس مخبون مقصور)

خوش آمدی خوش آمدی بیا بیا

23) شَمَمْتُ رَوحَ وِدادٍ وشِمتُ بَرقَ وصال

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات(بحر مجتث مثمن مخبون مقصور)

بوی خوش دوستی را شنیدم و برق وصال را دیدم

24) أَ حادیاً بِجمالِ الحبیبِ قِفْ وَانزلْ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات( بحرمجتث مثمن مخبون مقصور)

ای که برای شتران معشوق آواز حدی می خوانی، درنگی کن و فرود آی

25) مَرضِیةُ السّجایا مَحمودةُ الخصائل

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلات(بحر مضارع مثمن اخرب)

نیک خوی و ستوده خصال

26) مَنْ لَه یَقتُلُ داءٌ دَنَفٌ کَیفَ یَنام

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلات (بحررمل مثمن مخبون مقصور)

آنکه ملازم دردی کُشنده است چگونه به خواب رود

27) ذاکَ دَعوایَ وَها أَنتَ وَتِلکَ الأیّام

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلات( بحر رمل مثمن مخبون مقصور)

اینک این دعوی من و این تو و این روزگار

28) بُشرَی اذا السلامةُ حَلَت بِذی سَلَم

مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن(بحر مضارع اخرب مکفوف محذوف)

مژده باد که به «ذی سلم» سلامت بار افکند

29) للّه حَمدُ مُعتَرف غایة النعم

مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن( بحرمضارع اخرب مکفوف محذوف)

خدای را سپاس، سپاس آنکو نهایت نعمت ها را سپاس می دارد

30) إنَّ العُهودَ عِندَ مَلیک النُّهی ذِمَم

مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (بحر مضارع اخرب مکفوف محذوف)

پیمان ها نزد خداوندان خرد، همچون ذمه هاست

31) اَلآنَ قَد نَدِمْتَ وما یَنفَعُ النَّدَمُ

مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن( بحر مضارع اخرب مکفوف محذوف)

اکنون پشیمان شدی و پشیمانی سودی ندارد

32) الصّبرُ مُرٌ وَالعُمرُ فانٍ

فع لن فعولن فع لن فعولن (بحر متقارب مثمن اثلم)

صبر، تلخ است و عمر، فانی است

33) یا لَیْتَ شِعری حَتّامَ اَلْقاه

فع لن فعولن فع لن فعولن ( بحر متقارب مثمن اثلم)

ای کاش بدانستمی که کی خواهمش دید

34) أنّی رأیْتُ دَهراً مِنْ هِجرِک القیامَة

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن( بحر مضارع مثمن اخرب)

از دوری تو روزگار را همچون قیامت دیدم

35) لَیْسَتْ دُمُوعُ عَیْنی هذا لَنا العلامَة

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن( بحر مضارع مثمن اخرب)

آیا این اشک های من،نشانه ای کافی برای ما نیست

36) مَنْ جَرّبَ المُجرّبُ حَلَّتْ بِهِ النّدامة

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن( بحر مضارع مثمن اخرب)

هرکه آزموده را بیازماید، ندامت بر او رواست

37) فی بُعْدِها عذابٌ فی قُربِها السّلامةُ

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (بحر مضارع مثمن اخرب)

در دوری اش عذاب است و در نزدیکی اش سلامت

38) وَاللّهِ ما رأیْنا حُبّاً بِلامَلامة

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن(بحر مضارع مثمن اخرب)

سوگند به خدا که ما عشقی بی ملامت ندیدیم

39) حَتّی یَذُوقَ مِنْهُ کأساً مِن الکرامَة

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن( بحر مضارع مثمن اخرب)

تا جام کرامتی از آن شراب بنوشد

40) سَبَتْ سَلمی بِصُدغَیها فُؤادی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

سلمی به گیسویش ربود از من دلم را

41) وَروحی کُلَّ یومٍ لی یُنادی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

وروح من هر روزه مرا ندا در می دهد

42) وَ واصِلْنی عَلَی رَغم الاَعادی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

و به رغم دشمنان، مرا به وصال خویش برسان

43) تَوَکَّلْنا عَلی رَبّ العِبادی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

بر پروردگار جهانیان توکّل کردیم

44) أَمَنْ أَنْکَرْتَنی عَن عِشقِ سَلمی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن( بحر هزج مسدس محذوف)

ای که انکار کردی مرا در عشق سلمی

45) غَریقُ العِشقِ فی بحرِ الوِدادِ

مفاعیلن مفاعیلن فعولن( بحر هزج مسدس محذوف)

غریق عشق در دریای محبت غرقه گردید

46) بِلَیْلٍ مُظْلمٍ وَاللّهُ هادی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

به شبی تاریک و خداست که هدایت می بخشد

47) أَرَی أُسامُرُ لیْلای لَیْلَةَ القَمَرِ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (بحر مجتث مثمن مخبون محذوف)

می بینم شبی ماهتابی را، با لیلای خویش به شب زنده داری و داستان گویی

48) لَمَعَ البرقُ مِن الطورِ وَآنَستُ به

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن( بحر رمل مثمن مخبون محذوف)

برقی از طور درخشیده و آن را دیدم

49) فَلَعَلّی لَکَ آتٍ بِشَهابٍ قَبَسی

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (بحر رمل مثمن مخبون محذوف)

شاید از بهر تو آرم ز شهابی، قبسی

50)یَسَّرَ اللّهُ طَریقاً بِکَ یا مُلتمسی

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن( بحر رمل مثمن مخبون محذوف)

ای آرزوی من! خدای آسان کناد مرا به سوی تو راهی

51) سُلیمی مُنذُ حُلَت بالعراق

مفاعلن مفاعلن فعولن( بحر هزج مسدس محذوف)

ازآن روزی که سلیمی درعراق منزل گزید

52) اُلاقی مِن نواها ما اُلاقی

مفاعلن مفاعلن فعولن ( بحر هزج مسدس محذوف)

از دوری اش آن می بینم که می بینم

53) ألی رُکبانکُم طالَ اشتیاقی

مفاعلن مفاعلن فعولن( بحر هزج مسدس محذوف)

طول کشید اشتیاق من به سواران شما

54) رَبیعُ العُمرِ فی مَرعی حِماکُم

مفاعلن مفاعلن فعولن(بحر هزج مسدس محذوف)

بهاران زندگی در چراگاه محله شما بود

55) حَماکَ اللّه یا عَهدَ التلاقی

مفاعلن مفاعلن فعولن(بحر هزج مسدس محذوف)

ای روزگار دیدار، خدایت در زینهار دارد

56) سَقاکَ اللّهِ مِن کاسٍ دَهاقِ

مفاعلن مفاعلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

خدایت از جامی سرشار سیراب کند

57) اَلا تَعْساً لِاَیّامِ الفراقِ

مفاعلن مفاعلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

هان دور باد روزگار هجران

58) دُمُوعی بَعدَکُم لا تَحقِروها

مفاعلن مفاعلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

اشک های مرا ، ازپس دوری شما کوچک مشمارید

59) فَکَمْ بَحْرٍ عمیقٍ مِنْ سواقی

مفاعلن مفاعلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

چه بسیار دریاهای ژرف که از چشمه ها پدید آمده است

60)کَتَبْتُ قِصةَ شَوقی مدمعی باکی

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن(بحر مجتث مثمن مخبون اصلم)

با چشم های گریان، قصه اشتیاق خویش را نوشتم

61) اَیا مَنازِلَ سَلْمی فَأَیْنَ سَلْماکِ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن (بحر مجتث مثمن مخبون اصلم)

ای سر منزل سلمی، سلمای تو کجاست

62) أَنا اصطَبَرتُ قَتیلاً وَ قاتِلی شاکی

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن(بحر مجتث مثمن مخبون اصلم)

من بر قتل خویش شکیبایم و قاتلم شکایت دارد

63) وَهاتِ شَمْسَةَ کَرمٍ مُطَیّبٍ زاکی

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن(بحرمجتث مثمن مخبون اصلم)

بیار آن خورشید تاک را که خوشبوی است و پاک

64) دَعِ التکاسُلِ تَغْنََمْ فَقَد جَرَی مَثَلٌ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن(بحر مجتث مثمن مخبون اصلم)

کاهلی وتنبلی را رها کن تا سود بری ، که ضرب المثلی جاری است

65) أَرَی مآثِرَ مَحْیایَ مِن مُحَیّاکِ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن(بحر مجتث مثمن مخبون اصلم)

نیکی های زندگی خویش را از روی تو می بینم

66) یا مَبْسِماً یُحاکِی دُرْجَاً مِن اللآلی

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (بحر مضارع مثمن اخرب)

آه ای دهانی که یادآور درجی از مرواریدهایی

67) قُمْ فَاسقِنی رَحیقاً أَصْفَی مِن الزلالِ

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن( بحر مضارع مثمن اخرب)

برخیز و شرابی کهن به من بده صافی تر از زلال

68) المُلْکُ قَد تَباهَی مِن جَدَّه وَ جِدّه

مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن( بحر مضارع مثمن اخرب)

کشور از بخت و کوشش او برخود می بالد

69) سَلامُ اللّهِ ما کََرَّ اللّیالی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

چندان که شب و روز در گردش است، سلام خدا بر او باد

70) وَجاوَبْتِ المثانی والمثالی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

و پرده های دوم وسوم عود در همنوازیند

71) عَلی وادی الاَراک وَ مَن عَلیها

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

درود بر وادی اراک باد و آنکه در آنجا نشیمن دارد

72) وَدارٍ باللَّوی فَوقَ الرّمالِ

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

و خانه ای که در لوا بر روی ریگ هاست

73) وَ أَدْعُو بِالتّواتُرِ وَالتوالی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف

و پیوسته و همواره دعا می کنم

74) فَحُبّک راحتی فی کلّ حین

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

عشق تو در همه وقت، آسایش من است

75) وَ ذَکْرُک مونسی فی کُلِّ حالِ

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

و یاد تو در همه حال، مونس من است

76) وَ عِلْمُ اللّهِ حَسْبی مِنْ سؤالی

مفاعیلن مفاعیلن فعولن (بحر هزج مسدس محذوف)

وَدانایی خدای ،مرا، دراین دانشی که دارم بسنده است

77) أَتَتْرَوائِحُ رَندِ الحِمَی وَزادَ غَرامی

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن(بحرمجتث مثمن مخبون)

بوی خوش عود از سرمنزل معشوق برآمد و بر عشق من افزود

78) مَن المُبَلّغُ عَنی ألی سُعادَ سَلامی

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن(بحر مجتث مثمن مخبون)

کیست که از سوی من به سعاد سلام مرا برساند

79) إذا تَغَرّدَ عَنْ ذی الأَراکِ طائِرُ خَیرٍ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن(بحر مجتث مثمن مخبون)

آنگاه که از ذی الاراک مرغ فرخنده، آواز سردهد

80) فَلا تَفَرّدَ عَن رَوضِها اَنینُ حَمامی

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن( بحر مجتث مثمن مخبون)

مبادا که از مرغزار های آنجا آواز کبوتر من، به دور باشد

81) رأَیْتُ مِن هَضَباتِ الحِمی قِبابَ خیامِ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (بحر مجتث مثمن مخبون)

دیدم از گریوه های قرقگاه منزل دوست قبه خیمه ها را

82) قَدِمْتَ خَیْرَ قُدُومٍ نَزَلْتَ خَیرَمَقامٍ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن(بحر مجتث مثمن مخبون)

آمدی و نیک آمدی و در مقامی فرخنده آمدی

83) بَعِدْتُ مِنکَ وَقَد صِرْتُ ذائباً کَهلالِ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن(بحر مجتث مثمن مخبون)

از تو دور افتادم در حالی که همچون هلال گداخته ام

84) وَإن دُعِیتُ بِخُلدٍ وُصِرتُ ناقضَ عَهدٍ

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (بحر مجتث مثمن مخبون)

اگرم به بهشت فرا خوانده شوم و پیمان شکن شوم

85) فَما تَطَیّبَ نَفسی وَمااستطابَ منامی

مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن ( بحر مجتث مثمن مخبون)

هرگز شادمان نگردم و خواب خوش نصیبم نگردد

86) أَحْمَدُ اللّهَ عَلی مَعدِلَه السّلطانِ

فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لن (بحر رمل مثمن مخبون اصلم)

سپاس می گویم خدای را برای دادگری سلطان

87) بَلَغَ الطّاقَةُ یا مُقلَةَ عَینی بینی

فعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لن (بحر رمل مثمن مخبون اصلم)

طاقت من به پایان رسید ای دیده از من دور شو

منابع:

1.دیوان حافظ

2.نرم افزارلسان الغیب،حافظ3،نیستان جام

3.شناخت شعر عروض وقافیه،شاه حسینی،ناصرالدین،نشر هما،چاپ اول،1367

حسین شمسی- لنگرود

منبع: وبلاگ فارسی و عربی جناب آقای حسین شمسی لنگرود با ویرایش و تصرف

موضوعات مرتبط: ترجمه، عمومی

پاورپوینت بسیار جذّاب و مفید "خطبه غدیر"...